Uyku bozukluklarına doğal, yan etkisiz ve günlük ömürle uyumlu bir tahlil geliştirmeyi hedefleyen “Uyutan İplik (Sleeping Yarn)” projesi, üniversite–sanayi iş birliğinin dikkat çeken örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

TÜBİTAK TEYDEB 1505 – Üniversite-Sanayi İş Birliği Takviye Programı kapsamında desteklenen proje; Bursa Teknik Üniversitesi yürütücülüğünde, Üsküdar Üniversitesi, Bursa Yüksek İhtisas Hastanesi ve Ormo Yün İplik iş birliğiyle hayata geçiriliyor. 

24 ay sürecek proje kapsamında geliştirilecek özel ipliklerin; yastık kılıfı, çarşaf, pijama ve gibisi dokumacılık eserlerinde kullanılarak, koku ve cilt yoluyla uykuya yardımcı olması amaçlanıyor. Projede, doğal moleküllerin mikroenkapsülasyon tekniğiyle iplik yapısına entegre edilmesi planlanıyor.

Projede Üsküdar Üniversitesi’ni temsilen araştırmacı olarak yer alan Üsküdar Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı öğretim üyesi ve In Silico Araştırma Laboratuvarı Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, projeye dahil olma motivasyonunu ve çalışmanın bilimsel altyapısını anlattı.

Yan tesiri olmayan iplik üretmek amaçlanıyor…

Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, projenin fikrinin, Üsküdar Üniversitesi’nde yüksek lisans eğitimini tamamlayan ve hala Bursa Teknik Üniversitesi’nde doktora çalışmalarını sürdüren eski öğrencisi aracılığıyla şekillendiğini belirterek, “Öğrencim bir nevi iki üniversite ortasında köprü olmuş oldu. Bizim aklımızda doğal moleküllerle çalışmak var daima zati. Yüksek lisansında da bu öğrenci Alzheimer üzerinde doğal molekül çalışması yapmıştı. Artık de burada da uyku düzenlemesiyle ilgili bir proje fikri ortaya çıktı. Yani bildiğimiz üzere uyku bozukluğu ve uyku düzensizliği hepimizin çok yakından rahatsız eden yeni bir sorun haline geliyor. Yalnızca yetişkinlerde değil, çocuklarda da bu türlü kahırlar görüyoruz. Münasebetiyle bu projedeki hedefimiz yan tesiri olmayan, kimyasal içermeyen, doğal moleküllerden elde edeceğimiz uygun adayları iplik yapısına entegre ederek günlük yaşantımızda kullanabileceğimiz işlevsel eserler üretmek. Bu süreç bir örgü yumağıyla başlayabilir, ilerleyen basamaklarda farklı dokumacılık eserlerine dönüşebilir.” dedi.

İlaçsız uyku düzenlemesi hedefleniyor

Projede, beynin uyku düzenlenmesinde kilit rol oynayan GABA ve melatonin reseptörleri amaç alındığını kaydeden Dr. Kantarcı Çarşıbaşı, “Uyku bozukluklarında ekseriyetle ilaç tedavilerine başvuruluyor. Lakin bu ilaçlar birden fazla vakit kaliteli bir uyku sağlamıyor. Biz, doğal molekül taramalarıyla beynin uyku regülasyon düzeneğinde rol oynayan reseptörleri hedefleyen, yan etkisiz bir alternatif geliştirmeyi amaçlıyoruz. Beynimizde uyku düzenleme regülasyon düzeneğinde kilit rol oynayan birtakım proteinler var. Bunlara GABA reseptörleri, melatonin reseptörleri diyoruz. Bu reseptörleri maksat alarak doğal bir molekül havuzunu tarayarak uygun adayları belirleyeceğiz. Sonrasında da mikroenkapsülasyon metoduyla iplik yapısına entegre edilip birinci etapta iplik yumağı oluşturulması planlanıyor.” diye konuştu.

Proje sonunda elle tutulur bir eser ortaya çıkacak 

Proje grubunun Bursa Teknik Üniversitesi yürütücülüğünde olduğunu, Üsküdar Üniversitesi’ni temsilen araştırmacı olarak projeye katıldığını anlatan Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, “Projenin klinik çalışmaları Bursa Yüksek İhtisas Hastanesi’nde gerçekleştirilecek. Uyku bozukluğu yaşayan bireyler ve denetim kümeleri üzerinde denenecek.” sözünde bulundu.

Sanayi ortağı olarak projede Türkiye’nin esaslı iplik üreticilerinden kıymetli bir markanın olduğunu hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, “Akademide yapılan birçok çalışma literatürde kalıyor. Biz akademisyenler genelde çalışma yapıyoruz. Somut bir esere dönüşen proje çok olmuyor. Burada beni de çok heyecanlandırıyor proje, zira en sonunda somut olarak, elle tutulur bir eser çıkacak ortaya. İlgili firma da bu işi destekliyor. Bu bir birinci olacak. Yenilikçi bir eser. Şimdiye kadar iplik yapısına bu türlü bir işlevsel bir eser katkısı olmamış.” biçiminde konuştu.

“Düşünsenize, bu iplikten çocuklar ve bebekler için uyku oyuncakları üretildiğini…”

Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, çalışmanın şimdi çok yeni olmasına karşın büyük bir potansiyel taşıdığına dikkat çekerek, “Fikir sahiden çok hoş. Günlük hayatın içinde olması çok değerli. Düşünsenize, bu iplikten çocuklar ve bebekler için uyku oyuncakları üretildiğini… Bebek oyuncakla oynarken ya da biri örgü örerken, ipliğin içindeki mikro kapsüller açılıyor ve moleküller koku ve deri yoluyla bedene alınıyor. Bu sayede tesir sistemi çok süratli devreye giriyor ve rastgele bir yan tesir kelam konusu olmuyor. Sahiden çok hoş bir fikir. Umarım sonuçlarımız da birebir derecede başarılı olur.” dedi.

Projede kilit iş Üsküdar Üniversitesi’nde…

Projede Üsküdar Üniversitesi grubunun kritik bir sorumluluk üstlendiğini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, “Bu projede kilit iş paketi bizde. Molekülü biz bulacağız. Bu son derece kritik ve büyük sorumluluk gerektiren bir kademe. Zira belirlenecek molekül, iplik yapısına entegre edilecek ve süreç geri dönüşü olmayan bir noktaya taşınacak.” diye konuştu.

Yakın vakitte faaliyete geçen Üsküdar Üniversitesi In Silico Araştırma Laboratuvarı’nın projeye kıymetli bir bilimsel altyapı sunduğunu belirten Dr. Kantarcı Çarşıbaşı, “Laboratuvarımızda kullandığımız ileri simülasyon programları sayesinde geniş doğal molekül havuzlarını çok kısa müddette tarayabileceğiz. Bu hem vakitten hem de maliyetten önemli bir kar sağlayacak. Birinci etapta simülasyonla belirlenen moleküller, deney süreçlerini kısaltacak ve daha güçlü adaylarla çalışmamıza imkân tanıyacak.” formunda konuştu.

Projede GABA ve melatonin reseptörlerinin amaç alındığını hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Beyinde uyku düzenlenmesinde rol oynayan GABA ve melatonin reseptörlerini amaç alan aktif molekül taraması yapacağız. Bundan sonra ‘işte bu molekül’ dediğim anda süreç onun üzerinden ilerleyecek. Bu nedenle hem sorumluluğu çok yüksek hem de heyecan verici bir evre.” sözünde bulundu.

Güvenliği kanıtlanmış moleküller üzerinde çalışılıyor

Çalışmada sırf güvenliği kanıtlanmış, FDA onaylı doğal moleküllerin tarandığını vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Herhangi bir bitkiden rastgele bir molekül ayırmak üzere bir durum yok. Yan tesiri olmayan, güvenliği kanıtlanmış moleküller üzerinde çalışıyoruz. Lakin bu moleküllerin daha evvel bu reseptörlerle etkileşimi bilinmiyor olabilir. İşte buradaki bilimsel yenilik de tam olarak bu noktada ortaya çıkıyor.” dedi.

Molekül taramasının akabinde ipliğe entegrasyon ve klinik deneylerin başlayacağını tabir eden Çarşıbaşı, projenin toplumsal tesirine de dikkat çekti.

Böyle bir çalışma şimdiye kadar yurt dışında da hiç yapılmamış

Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, “Uyutan İplik” çalışmasının sırf Türkiye’de değil, yurt dışında da gibisi bulunmayan yenilikçi bir proje olduğuna işaret ederek, “Böyle bir çalışma şimdiye kadar yurt dışında da hiç yapılmamış. TÜBİTAK TEYDEB’de kıymetlendirme süreci klasik proje müracaatlarından çok farklı ilerliyor. Hakemlerle birebir toplantı yaptık, iki-üç hakeme birebir anda sunum gerçekleştirdik. Soru-cevap biçiminde çok ayrıntılı bir kıymetlendirme oldu. Bilhassa literatür kısmı didik didik incelendi; bu daha evvel yapılmış mı, yapılmamış mı, dünyada örneği var mı yok mu, hepsi sorgulandı. Sonuçta bu türlü bir çalışmanın daha evvel yapılmadığı netleşti.” diye konuştu.

Projenin en değerli yeniliklerinden birinin kimyasal içermeyen doğal moleküllere dayanması olduğunu vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Buradaki en kıymetli mevzu, kimyasal olmayan doğal moleküllerin kullanılması. Uyku ilaçları ya da klasik prosedürler yerine, doğal moleküllerin iplik ve dokuma eserlerine entegre edilmesinden kelam ediyoruz. Örgü örerken, günlük hayatın içinde ya da bir yastık kılıfında, deri ve koku yoluyla bedene geçen bir tesir düzeneği kelam konusu. Yani ilacı direkt bedene almıyorsunuz, yan tesiri olmayan bir usul hedefleniyor.” dedi.

“Projenin sonunda elimizde gerçek manada somut bir eser, yani yumaklar olsun istiyoruz”

Patent sürecine de değinen Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, projenin somut bir esere dönüşmesinin en değerli amaçlardan biri olduğunu tabir etti ve “Bu çalışma katiyen patent odaklı bir proje. Başlangıçta patentin tek başına alınması üzere bir durum kelam konusuydu lakin molekülü bulan akademik grup olarak patentte ortak olmamız gerektiğini açıkça söz ettim. Yayın aslında her hâlükârda çıkacak fakat bizim asıl maksadımız patenti almak. Projenin sonunda elimizde gerçek manada somut bir eser, yani yumaklar olsun istiyoruz. Nitekim esere dönüşmüş bir çıktı görmek çok heyecan verici.” dedi.

Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, çalışmanın hem bilimsel hem de toplumsal açıdan kıymetli bir boşluğu dolduracağını belirterek, “Uyutan İplik” projesinin insan sıhhatine yan etkisiz ve yenilikçi bir katkı sunmasını hedeflediklerini söyledi.

Bilimsel seyahat yüksek lisans tezinden esere uzandı

Projenin art planında uzun soluklu bir akademik emeğin bulunduğuna dikkat çeken Dr. Çarşıbaşı, çalışmanın temellerinin bir yüksek lisans tezine dayandığını belirtti. Şimdi Üsküdar Üniversitesi bünyesinde In Silico Araştırma Laboratuvarı yokken başlayan bu sürecin, kararlı ve disiplinli bir takım çalışmasıyla bugünlere ulaştığını söz eden Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Bu öğrenciyle yüksek lisans devrinde çalışmaya başladık. Kendisi son derece istekli, kendini geliştirmeye açık bir öğrenciydi. Lisansını da yüksek lisansını da Üsküdar Üniversitesi’nde tamamladı. Doktora programımız olmadığı için Bursa’ya gitti. Bir yüksek lisans tezinden beş bilimsel yayın çıkardık. Sunumlar yaptı, etkin çalıştı. Bu noktada hoca-öğrenci ahenginin ve birlikte üretmenin ne kadar değerli olduğunu bir defa daha gördük.” dedi.

In Silico Laboratuvarı ısrarla kuruldu 

Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, bugün projeye bilimsel altyapı sağlayan In Silico Araştırma Laboratuvarı’nın da kolay kurulmadığını, uzun periyodik bir akademik eforun sonucu olduğunu lisana getirerek, “Laboratuvarımız yokken çeşitli platformları kısa periyodik müsaadelerle, tabiri caizse rica ederek kullandık. Ortaya çıkan yayınları üniversite idaresine sunduk. ‘Bu altyapıyla çok daha fazla çalışma yapılabilir’ dedik. Sağ olsunlar dayanak verdiler ve bugün bu imkanın meyvelerini görüyoruz.” diye konuştu.

“Uyutan İplik” projesinin sadece tek bir çalışma olarak görülmediğini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Bu benim TÜBİTAK TEYDEB’deki birinci tecrübem. Daha proje başlamadan lansmanda sunum yapmam istendi. Daha proje başlamadı lakin herkes çok büyük sabırsızlıkla bir esere dönüşmesini bekliyor.” halinde kelamlarını tamamladı. 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı