Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Cumali Aydın, ‘performatif erkeklik’ kavramı üzerinden erkeklerin benlik pahasını muvaffakiyet ve güçle tanımlamasının ruhsal tesirleri hakkında açıklamalarda bulundu.

Benlik pahasını muvaffakiyet ya da güce bağlayan bireylerde depresyon ve anksiyete riski daha yüksek!

Psikoloji perspektifinden ‘performatif erkeklik’ teriminin, erkeğin kendilik kıymetini içsel gereksinimlerinden çok, dışarıdan onay alan davranışlar üzerinden kurması olarak tanımlandığını aktaran Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Yani ‘nasıl hissettiği’ değil, ‘nasıl göründüğü’ değerlidir. Güçlü görünmek, başarılı olmak, denetim sahibi olmak ve duygusal olarak etkilenmiyor izlenimi vermek, bu performansın temel modülleridir.” dedi.

Klinik pratikte bu kavramla örtüşen birtakım tekrar eden örüntülerle sıkça karşılaşıldığını söz eden Aydın, “Duygularını tanımlamakta zorlanan, yardım istemeyi zayıflık olarak gören, bağlarda daima ‘veren’ ancak aslında duygusal olarak uzaklıklı kalan erkekler… Bu şahıslar birçok vakit terapiye ‘kaygım var’ ya da ‘öfke patlamaları yaşıyorum’ diye gelir. Fakat sürecin ilerleyen etaplarında altta ağır bir değersizlik ve yetersizlik duygusu ortaya çıkar. Bu tablo, psikolojide ‘koşullu benlik değeri’ kavramıyla örtüşür. Araştırmalar, benlik kıymetini sırf muvaffakiyete ya da güce bağlayan bireylerde depresyon ve anksiyete riskinin daha yüksek olduğunu gösteriyor.” biçiminde konuştu. 

Duygu bastırmanın ruhsal maliyeti yüksek!

Toplumsal iletilerin erkeklere çok erken yaşlardan itibaren ‘güçlüysen varsın’ öğretisinde bulunduğuna dikkat çeken Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Erkek çocuk ağladığında ‘erkek adam ağlamaz’ denir. Korktuğunda ‘abartma’ diye uyarılır; başarısız olduğunda ise pahası sorgulanır.” dedi.

Böylece çocuğun, hislerini değil; sonuçlarını göstermesi gerektiğini öğrendiğini lisana getiren Aydın, “Bu süreçte kendilik algısı doğal olarak performansa dönüşür. Erkek, ‘Ben kimim?’ sorusunu ‘Ne kadar başarılıyım?’, ‘Ne kadar sağlamım?’, ‘Ne kadar denetim sahibiyim?’ sorularıyla yanıtlamaya başlar. Bunun bedeli ise duygusal bastırmadır. En sık bastırılan hisler endişe, ıstırap, kırılganlık ve muhtaçlık hissetmedir. Meğer his bastırmanın ruhsal maliyeti yüksektir. Araştırmalar, bastırılan hislerin vakitle somatik şikâyetler, öfke patlamaları ve münasebet problemleri olarak geri döndüğünü gösteriyor.” açıklamasını yaptı. 

Sürekli güçlü görünme gereksinimi, yetersiz ya da kıymetsiz hissetmesiyle ilişkili!

Sürekli güçlü görünme gereksiniminin, birden fazla vakit gerçek bir gücün değil; kırılgan bir benlik algısının göstergesi olduğunu kaydeden Klinik Psikolog Cumali Aydın şunları söyledi:

“Psikodinamik açıdan bakıldığında bu durum, kişinin içsel olarak kendini yetersiz ya da kıymetsiz hissetmesiyle bağlıdır. Güç ve denetim, bu hislere karşı geliştirilen bir savunma düzeneğidir. Klinikte sıkça şu tabloyu görürüz; dışarıdan çok başarılı, yönetici konumda, herkesin ‘güçlü’ dediği bir erkek, fakat iç dünyasında ağır bir kaybetme korkusu yaşar. Denetimi kaybettiği anlarda tasa artar, alakalarda tahammülsüzlük başlar. Bu durum, psikolojide telafi edici savunmalar olarak isimlendirilir. Kişi, içsel eksiklik hissini dışsal güçle kapatmaya çalışır. Lakin bu sürdürülebilir değildir; zira performans düştüğünde benlik pahası de çöker.”

Güvenli bağlanma olmadığında çocuklar kendilik pahasını performansla telafi etmeye daha yatkın!

Performatif erkeklik inşasının çoğunlukla erken çocuklukta, bilhassa 4–6 yaş ortasında şekillenmeye başladığına vurgu yapan Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Bu dönem, çocuğun ‘ben kimim’ sorusunu çevresel geri bildirimlerle yanıtladığı kritik bir evredir.” dedi.

Çocuk, hislerini tabir ettiğinde eleştiriliyor, muvaffakiyet gösterdiğinde ise takdir ediliyorsa, ‘sevilmek için başarmalıyım’ öğretisinin gerçekleştiğini aktaran Aydın, “Ergenlik periyodunda bu yapı daha da pekişir. Akran kümelerinde güç, rekabet ve dayanıklılık ön plana çıkar. Bilhassa duygusal olarak aralı, muvaffakiyet odaklı ya da otoriter baba figürü olan ailelerde performatif kimlik daha güçlü formda gelişir. Bağlanma kuramı çalışmaları, inançlı bağlanmanın olmadığı ortamlarda çocukların kendilik bedelini performansla telafi etmeye daha yatkın olduğunu gösteriyor.” sözlerini kullandı.

Duygusal esnekliği yüksek erkeklerin ruh sıhhati da ilişkisel doyumu da daha yüksek!

Sağlıklı erkeklik kavramının, güçle değil esneklikle tanımlanması gerektiğine işaret eden Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Duygularını inkâr etmeyen, muhtaçlık duyduğunda yardım isteyebilen, hudut koyabilen ancak birebir vakitte yakınlık kurabilen bir erkeklik…” dedi.

Aydın, bu tarifin içinde olması gerekenleri şöyle sıraladı:

“Duygusal farkındalık ve tabir hüneri, gücün yanında kırılganlığa da alan açabilme, muvaffakiyet kadar başarısızlığı da tolere edebilme ve denetim yerine bağlantı kurabilme hüneri. Araştırmalar, duygusal esnekliği yüksek erkeklerin hem ruh sıhhatinin hem de ilişkisel doyumunun daha yüksek olduğunu gösteriyor.” 

Erkeklik, daima kanıtlanması gereken bir şey değil!

Ailelerin en değerli sorumluluğunun, erkek çocuklara hislerin cinsiyeti olmadığını öğretmek olduğunun altını çizen Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Ağlamak, korkmak, üzülmek zayıflık değil, insan olmanın modülüdür. Çocuğun sadece muvaffakiyetleri değil, eforu ve duygusal tecrübesi de görülmelidir.” dedi.

‘Kazandığın için aferin’ yerine ‘zorlandığını gördüm fakat vazgeçmedin’ demenin, performans yerine süreç odaklı bir benlik algısı geliştirdiğini tabir eden Aydın, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Baba figürünün duygusal varlığı burada kritik ehemmiyettedir. Baba, sadece otorite değil; duygusal model de olmalıdır.

Erkekliğini bir performans üzere yaşadığını fark eden bir erkeğe şunu söylemek isterim: ‘Bu fark ediş, bir sorun değil; bir başlangıç.’ Bugüne kadar güçlü görünerek hayatta kalmayı öğrenmiş olabilirsiniz. Bu, bir marifettir. Fakat artık sadece güçlü değil, gerçek olmayı da öğrenebilirsiniz. Hislerinizi bastırmadan yaşamak sizi zayıflatmaz; bilakis daha bütün bir insan yapar. Ve şunu bilmek değerli; erkekliğiniz, daima kanıtlanması gereken bir şey değil. Olduğunuz halinizle de pahalı olabilirsiniz.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı