Acıbadem Üniversitesi, hudut bilimin (nörobilim) yeni araştırma alanlarını ve geleceğe taraf veren yaklaşımlarını bir ortaya getiren “NeuroConnect Hudut Bilimi Günü” ile akademi dünyasında değerli bir buluşmaya mesken sahipliği yaptı. Ufuk Avrupa dayanaklı GEMSTONE Projesi kapsamında bu yıl birinci defa düzenlenen milletlerarası aktiflik, genç araştırmacılar ile nörobilimin önde gelen bilim insanlarını birebir platformda buluşturdu.

Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Başkanı ve GEMSTONE Projesi Yürütücüsü Prof. Dr. Filiz Onat başkanlığında, Hudut Bilimi Anabilim Kısmı uyumunda; ACUTBAT, Acıbadem Üniversitesi Nörobilim Öğrenci Kulübü ve Hudut Bilimi Öğrenci Araştırma Kümesi iş birliğiyle gerçekleşen ACU NeuroConnect sempozyumu, nörobilimde ağ temelli yaklaşımlar, gen ve hücre tedavileri, nörodejeneratif hastalıkların düzenekleri, yapay zekâ ve büyük data uygulamaları üzere başlıklara odaklandı. Milletlerarası aktifliğin bilimsel çerçevesini şekillendiren Prof. Dr. Filiz Onat, “Bugün beyni, izole merkezlerden oluşan bir yapı üzere değil; daima bağlantı hâlindeki dinamik bir ağ olarak ele alıyoruz. Bu bakış açısı, öğrenme, hafıza ve duygulanım bozukluklarını anlamada ihtilal niteliğinde” halinde konuştu…

ACU NeuroConnect’in bilimsel temelini oluşturan GEMSTONE Projesi, epilepsi ve Parkinson hastalıklarının nörogelişimsel sistemlerini hudut bilim odağında ele alırken; ileri araştırma teknolojileri, genetik ve transgenik modeller ile güçlü memleketler arası iş birlikleri aracılığıyla üniversitenin nörobilim alanındaki araştırma kapasitesini ve milletlerarası görünürlüğünü güçlendirmeyi amaçlıyor…

Nörobilimde son yıllarda yaşanan dönüşümü bütüncül bir bakışla pahalandıran Prof. Dr. Filiz Onat, beynin artık tek tek bölgeler üzerinden değil, etkileşim hâlindeki ağlar üzerinden ele alındığını vurgulayarak, bu yaklaşımın bilhassa bilişsel süreçler ve nöropsikiyatrik bozuklukların anlaşılmasında belirleyici olduğunu söz ediyor. İşlevsel görüntüleme tekniklerindeki ilerlemelerin sağlıklı ve hastalıklı beyin ortasındaki farkların daha erken ve hassas biçimde saptanmasına imkan tanıdığını belirten Prof. Dr. Filiz Onat, “Yapay zekâ ve büyük bilgi tahlillerinin nörobilime entegrasyonu çok kıymetli. Yapay zekâ, nörobilimin yerini alan bir araç değil; bilakis insan beyninin karmaşıklığını çözebilmemiz için bize yeni bir pencere açıyor” diyor. 

Prof. Dr. Filiz Onat, nörobilimin geleceğinde şahsileştirilmiş tedavilerin belirleyici olacağını vurgulayarak, genetik, çevresel ve nörofizyolojik dataların birlikte değerlendirilmesinin kıymetini şu sözlerle ifade ediyor: 

“Artık ‘tek hastalık, tek tedavi’ anlayışından uzaklaşıyoruz. Her beynin kendine has bir imzası var ve biz bu imzayı okuyabildiğimiz ölçüde tesirli tedaviler geliştirebileceğiz”…

Beyin Hastalıklarında Hücre ve Gen Tedavileri 

Sempozyumun kıymetli konuşmacılarından Lund Üniversitesi Hudut Sistemlerinde Beyin Tamiri ve Görüntüleme (Brain Repair and Imaging in Neural Systems, BRAINS) Departmanı Araştırma Yöneticisi Prof. Dr. Deniz Kırık, Parkinson hastalığına yönelik hücre ve gen tedavilerindeki yeni gelişmeleri kapsamlı biçimde ele aldı. Hücre nakline dayalı yaklaşımların son 30 yılda evreli olarak geliştiğini belirten Prof. Dr. Deniz Kırık, geçmişten bugüne yaşanan dönüşümü şöyle özetliyor: 

“İlk uygulamalarda primer hücreler kullanılıyordu ve en verimli sonuçlar fetüsten elde edilen dopamin hücreleriyle alınıyordu. Lakin teknik ve etik meseleler nedeniyle, bugün odağımız kök hücre temelli yaklaşımlara kaymış durumda.”

Hayvan deneylerinden elde edilen olumlu sonuçların akabinde klinik çalışmaların başladığını ve insan kök hücrelerinden elde edilen dopamin hücrelerinin muhakkak beyin bölgelerine nakline dayalı çalışmaların önümüzdeki yıllarda kıymetli sonuçlar verebileceğini vurgulayan Prof. Dr. Deniz Kırık, “Önümüzdeki 3–5 yıl içinde, potansiyeli en yüksek hücre preparatlarının klinik kullanıma girmesini bekliyoruz. Gen tedavilerinde hedef seçimi, hastalığın evresine nazaran değişiyor. Erken evrede GDNF üzere nörotrofik faktörler, ileri evrelerde ise dopamin sentezine yönelik genler öne çıkıyor. Bugüne kadar örneğin Parkinson hastalığı için kullanılan gen tedavi metotlarında güvenlik açısından önemli bir meseleyle karşılaşmadık” halinde konuşuyor. 

Nadir Hastalıklar, Yaygın Hastalıkların Tedavisine Işık Tutuyor  

University College London Nöroloji Enstitüsü, Kas Hastalıkları Departmanı’ndan Klinik Araştırmacı Dr. Rauan Kaiyrzhanov, nadir görülen nörolojik hastalıkların genetik temellerine odaklanan çalışmaların çok kıymetli olduğuna dikkat çekerek, “Özellikle Orta Asya ve Kafkasya popülasyonlarında akraba evliliklerinin yüksek oranda olması,  nadir genetik hastalıkların görülme sıklığını artırıyor. Yaptığımız bilimsel incelemelerde yalnızca 1.000 aileyi tahlil ederek yaklaşık 100 potansiyel yeni hastalık geni belirledik. Bu durum, şimdi keşfedilmemiş birçok hastalık sistemi olabileceğini gösteriyor” diyor…

Nadir hastalık araştırmalarının sadece küçük hasta kümeleriyle sonlu kalmadığını vurgulayan Dr. Rauan Kaiyrzhanov, bu çalışmaların yaygın hastalıkların anlaşılmasına da direkt katkı sunduğunu belirtiyor: “Genetik epilepsilerden ailesel hiperkolesterolemiye kadar birçok az hastalık çalışması, bugün milyonlarca insanı etkileyen yaygın hastalıkların tedavi yaklaşımlarını şekillendirdi.”

Dr. Rauan Kaiyrzhanov’a nazaran, az hastalık araştırmaları sayesinde, yaygın hastalıkların tedavisinde de direkt ilerlemeler sağlandı: “Ailesel hiperkolesterolemi çalışmaları LDL reseptörlerinin rolünü ortaya koyarak, günümüzde yaygın olarak kullanılan statinler ve PCSK9 inhibitörlerinin geliştirilmesine yol açtı. Ailesel obezite çalışmaları leptin–melanokortin yolaklarını ortaya çıkardı ve bu düzenekler şimdiki obezite tedavilerinin temelini oluşturdu. Neonatal diyabet çalışmaları KATP kanal mutasyonlarını tanımlayarak, kimi hassas tedavilerin önünü açtı ve tip 2 diyabet biyolojisine katkı sağladı. Genetik epilepsi araştırmaları, nöronal iyon kanal bozukluklarını açıklayarak hem epilepsi hem de nöropatik ağrı tedavisinde kullanılan ilaçların sistemlerini geliştirdi. BRCA1/2 üzere genetik kanser sendromları ise tarama, korunma ve gayeye yönelik tedavilerin geliştirilmesini sağladı”…

Genetik Testler ve Dizileme Teknolojileri Süratle Gelişiyor

Özellikle çocuklar ve yetişkinlerde görülen az nörolojik hastalıklar üzerinde çalıştığına değinen Dr. Rauan Kaiyrzhanov gelişimsel gecikme, epileptik ensefalopatiler, hareket bozuklukları, ALS, serebellar ataksi, Huntington hastalığı ve Parkinson alanlarında değerli bilimsel araştırmalar gerçekleştirdiklerine dikkat çekiyor. Son yıllarda bu hastalıkların genetik temelini anlamada çok kıymetli gelişmeler yaşandığını vurgulayan Dr. Rauan Kaiyrzhanov, “Bu alanlarda birkaç kıymetli ilerleme kaydedildi. Örneğin Parkinson hastalığında ‘Seed aggregation assay’ prosedürünün geliştirilmesi, geç başlangıçlı serebellar ataksinin en yaygın genleri olarak FGF14 ve RFC1’in keşfi ve Huntington hastalığında ATM-130 gen tedavisinin geliştirilmesi bunlar ortasında yer alıyor” biçiminde konuşuyor…

Dr. Rauan Kaiyrzhanov’a nazaran genetik testler ve dizileme teknolojilerinin süratle geliştiği bir çağdayız. Bu gelişmelerin az görülen nörolojik hastalıkların teşhisine büyük katkı sağladığına dikkat çeken Dr. Rauan Kaiyrzhanov, sözlerini şöyle tamamlıyor: 

“Son yıllardaki genetik dizileme alanındaki gelişmeler, ender hastalıkların teşhis ve bakımını mutlaka düzgünleştirdi. Her yıl yaklaşık 300 yeni hastalık geni tanımlanıyor. Üçüncü ve dördüncü kuşak dizileme teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla, bugün çözülemeyen genetik hastalıkların da aydınlatılması ve bu hastalıkların tedavi edilebilmesi mümkün olacak”…

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı