Akran zorbalığı, eğitim ortamlarında en sık karşılaşılan sıkıntıların başında geliyor. Yapılan bilimsel çalışmalar, zorbalık davranışlarının kıymetli bir kısmının çocukların konut ortamında maruz kaldığı bağlantı lisanı ve ebeveyn tavırlarıyla direkt bağlı olduğunu ortaya koyuyor. Konya Ticaret Odası (KTO) Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Kısmı akademisyeni ve Karatay Çocuk Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Yasemin Yüzbaşıoğlu, kimi çocukların meskende bastırılan öfkesini okulda dışa vurduğunu, kimilerinin ise meskende öğrendiği “üstünlük” algısını, kendisinden daha güçsüz gördüğü akranları üzerinde denediğini belirterek değerli bilgiler paylaştı.

Akran zorbalığı, eğitim ortamlarında en sık karşılaşılan meselelerden biri olarak görülüyor. Çocukların, kendilerine söylenenlerden çok, günlük hayatta gözlemledikleri davranışları model aldığını belirten KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Kısmı akademisyenlerinden Dr. Öğr. Üyesi Yasemin Yüzbaşıoğlu şunları kaydetti; “Evde problemlerin bağırarak çözüldüğü, öfkenin bastırıldığı ya da bireylerin etiketlendiği bir bağlantı lisanı, fark edilmeden çocukların akran bağlarına taşınıyor. Bu durum, okul bahçelerinde görülen itme, alay etme, dışlama ve lakap takma üzere davranışların temelini oluşturabiliyor. Araştırmalar, sert, tutarsız ya da çok denetimci ebeveynlik tavırlarıyla büyüyen çocukların, akran bağlarında daha fazla saldırganlık ve zorbalık davranışı sergileyebildiğini gösteriyor. Konut ortamında sonların tehdit, dehşet ya da utandırma yoluyla çizilmesi, çocuğun hudut kavramından fazla güç bağını öğrenmesine neden oluyor.”

“Akran Zorbalığı Her Vakit Fizikî Değildir”

Yüzbaşıoğlu, kimi çocukların meskende bastırılan öfkesini okulda dışa vurduğunu, kimilerinin ise meskende öğrendiği üstünlük algısını, kendisinden daha güçsüz gördüğü akranları üzerinde denediğini belirterek; “Özellikle fizikî cezaya ya da sert otoriteye maruz kalan çocuklarda empati hünerleri daha zayıf gelişiyor ve oburlarının hislerini fark etmede zahmet yaşıyorlar.  Zorbalık, fizikî şiddetle hudutlu değildir. Dışlama, alay etme, şuurlu yok sayma ve lakap takma üzere davranışlar da zorbalık kapsamında değerlendirilmelidir. Zorbalık dendiğinde birçok ebeveyn kendini otomatik olarak geri çeker. ‘Benim çocuğum o denli bir çocuk değil.’ Halbuki zorbalık her vakit yumruk atmak değildir. Birtakım ebeveyn tavırları, istemeden de olsa bu davranışları besleyebilir. Çocuğu daima diğerleriyle kıyaslamak, sen daha yeterlisin vurgusunu abartmak, başarıyı insan bedelinin önüne koymak, çocuğun yanlışlarını oburlarının önünde küçümsemek üzere davranışlar, çocuğun kulağına yüksek sesle değil, fısıltıyla yerleşir. Vakitle çocuk, kendi pahasını diğerleriyle karşılaştırarak tanımlamaya başlar. Bu durum, bağlantılarda sıhhatsiz güç arayışlarını ve zorbalık davranışlarını tetikleyebilir” dedi.

“Duyguların Birinci Öğretildiği Yer: Ev”

Duygu düzenleme maharetlerinin gelişiminde aile ortamının belirleyici rol oynadığını söz eden Yüzbaşıoğlu; “Ağlamanın abartı, öfkenin ayıp, kaygının ise saçma olarak görüldüğü konutlarda çocuk, hislerini tanımayı ve söz etmeyi öğrenemiyor. Bastırılan hisler ise okul ortamında saldırgan davranışlar olarak ortaya çıkıyor. Konuşulamayan öfke fizikî davranışlara, tabir edilemeyen hayal kırıklığı alaya, görülmeyen endişe ise güç gösterisine dönüşebilir” formunda konuştu.

“Davranışla Verilen Eğitim, Sözcüklerden Daha Etkilidir”

Akran zorbalığıyla gayrette en tesirli prosedürün, çocuklara uzun öğütler vermekten çok, yetişkinlerin davranışlarında kapalı olduğunu vurgulayan Yüzbaşıoğlu; “Hata yaptığında özür dileyebilen, öfkesini yönetebilen, gücünü baskı kurmaktan çok adil ve dengeli davranarak gösteren ebeveynler, çocuklara kalıcı bildiriler verir. Diğerlerinin hudutlarına hürmet duyan, haklı olmak yerine adil olmayı seçen bir yetişkinle büyüyen çocuk, ilgilerde gücün nereden geldiğini öğrenir. Bu derste ceza yoktur, nutuk yoktur lakin tesiri uzun yıllar süren bir öğrenme vardır” sözlerine yer verdi.

Yüzbaşıoğlu; “Akran zorbalığı sırf okulun, öğretmenin ya da öteki çocukların sorunu değildir. Bu sorun birden fazla vakit akşam sofralarında kurulan cümlelerde, meskende yükselen ses tonlarında, çocuğun hislerine verilen yansılarda sessizce filizlenir. Zorbalığı konuşurken gözlerimizi çocukların davranışlarına çevirmek kolaydır. Asıl sıkıntı olan, ebeveynlerin günlük hayatta verdikleri küçük lakin daima bildirileri fark edebilmektir. Zira kimi davranışlar okul bahçesinde görünür hâle gelir lakin onların lisanı, sonları ve tonu çok daha evvel meskenin içinde öğrenilmiştir. Okul, birden fazla vakit yalnızca bu öğrenmenin sahnesidir. Senaryo ise çoktan konutta yazılmıştır” diyerek değerli tavsiyelerde bulundu.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı