İzmir Büyükşehir Belediyesi iştiraki İZPA’nın “Mercek İzmir” araştırmaları kapsamında hazırladığı İzmir’de barınma sorunu raporu, ekonomik krizin kentteki en yakıcı yüzünün barınma olduğunu ortaya koydu. Rapora nazaran; İzmir, konut harcamalarında İstanbul’un akabinde Türkiye’nin en değerli ikinci ili olurken, kimi ilçelerde kiralar son yedi yılda 20 katın üzerine çıktı. 

İzmir Büyükşehir Belediyesi çatısı altında, daha adil, eşit ve kapsayıcı bir kent için çalışmalar yürüten ve geleceğe yönelik vizyon oluşturan İzmir Planlama Ajansı (İZPA) uzman grupları, ekonomik krizin mevcut durumuna ışık tutan kapsamlı bir rapor hazırladı. Bilgiler, “Mercek İzmir – Uygun Olma Hali: İzmir’de Barınma Hakkı Siyaset Notu” başlığıyla kamuoyuna sunuldu.
Raporda; fizikî, zihinsel ve toplumsal açıdan sağlıklı bir ömür ortamı oluşturmak hedefiyle faaliyetlerin ağırlaştırılması gerektiği vurgulandı. Bu kapsamda doğayı gözeten, inançlı, dayanışmacı ve birbirine bağlı toplulukların yaşadığı bir İzmir için güçlü bir yer hazırlanmasının değerine dikkat çekildi.

İyi olma halinin merkezinde barınma var
Çalışmada “iyi olma hali” kavramına açıklık getirilirken; temel gereksinimlerin karşılanabilmesi, inançlı ve tatmin edici bir ömür sürdürülebilmesi ile bireylerin gerekli ekonomik, toplumsal, ekolojik ve mekânsal şartlara sahip olması gerektiği vurgulandı. Barınmanın ise düzgün olma halinin en belirleyici bileşenlerinden biri olduğuna bilhassa dikkat çekildi. 
Raporda barınma, sırf bir konutta yaşamak olarak ele alınmadı; konutun erişilebilir, uygun fiyatlı, kapsayıcı, güçlü ve nitelikli olmasının hayati kıymet taşıdığı belirtildi. Ayrıyeten konutun bulunduğu etraf, toplumsal donatılara ve kentsel hizmetlere erişim imkânları ile etrafla kurduğu sürdürülebilir bağın de barınmanın ayrılmaz bir modülü olduğu tabir edildi.
Son periyotta yaşanan konut krizi ve mesken sahibi-kiracı uyuşmazlıklarına da değinilen araştırmada; konutların iklim şartlarına karşı kâfi izolasyona sahip olması, toplumsal içermeyi destekleyen bir lokal etraf sunması üzere pek çok ögenin düzgün olma halinin merkezinde yer aldığına işaret edildi.

Konut harcamalarında İzmir Türkiye’de ikinci sırada 
Ayrıca uygun fiyatlı barınma için ayrılması gereken kira bütçesinin hanehalkı net gelirinin yüzde 30’unu aşmaması gerektiği belirtildi. Bu oranın; barınma maliyetlerinin hane bütçesi içinde sürdürülebilir seviyede kalabilmesi ve besin, sıhhat, eğitim ile ulaşım üzere öbür temel gereksinimlere kâfi hisse ayrılabilmesi açısından milletlerarası literatürde yaygın biçimde kullanılan bir referans paha olduğuna vurgu yapıldı.
Uygun fiyat kriterinin elverişli barınma hakkının temel bir bileşeni olduğunun altı çizildi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Bölgesel Satınalma Gücü Paritesi’ne nazaran konut harcamalarında en yüksek endeks bedeline sahip birinci 10 bölgeye de değinildi. İzmir 143,9 ile 147,3’lük endekse sahip İstanbul’un akabinde ikinci sırada yer aldı. Aydın, Denizli, Muğla 122,7’lik endekslerle üçüncülüğü paylaştı. Ankara 121,6’lık endeksle listede dördüncü sırada kaldı.

İlçelerde yaklaşık iki kat kira artışı yaşandı
Raporda, barınma masraflarının İzmir’de hayat maliyetini belirleyen esas ögelerden biri hâline geldiği de ortaya konuldu. 
Raporda ayrıyeten, 2025 yılı prestijiyle iki minimum fiyatla çalışan yetişkinden oluşan dört kişilik bir hanenin aylık toplam gelirinin 44 bin 208 TL olduğu bilgisine yer verildi. Barınma hakkı kapsamında belirlenen yüzde 30’luk kira kriteri üzerinden yapılan değerlendirmede, kira için ayrılabilecek azami fiyatın 13 bin 262 TL olduğu tabir edildi.
Bu çerçevede çalışmada, İzmir’in 11 merkez ilçesinde 100 metrekarelik bir konutun ortalama kira bedelinin 25 bin 820 TL düzeyine ulaştığı belirtildi. Kelam konusu bilgiler, merkez ilçelerde barınma masraflarının uygun fiyatlı barınma kriterinin yaklaşık iki katına çıktığını ortaya koydu.
Metrekare bazında kira bedelleri incelendiğinde Güzelbahçe ve Narlıdere üzere ilçelerin öne çıktığı görüldü. Buna rağmen, daha düşük gelirli hanelerin ağırlaştığı Karabağlar ve Bayraklı üzere ilçelerde dahi barınma maliyetlerinin kira/gelir oranı bakımından yüzde 30’luk uygun fiyatlılık hududunu aştığı tespit edildi.

Son 7 yılda baş döndüren artış
Raporda 2018-2025 yılları ortasında da 100 metrekarelik bir konutun kira değişim oranı üzerinden tahlil yapıldı. Buna nazaran Narlıdere’de 23 kat, Güzelbahçe’de 21 kat, Karşıyaka ve Balçova’da 20 kat kira artışı yaşandı. 
Sonuç olarak, 2018–2025 yılları ortasında İzmir’de barınma konusunun, hayatın öteki temel gereksinimleriyle olan bağı nedeniyle bireylerin uygun olma hâlini direkt etkileyen en kritik yapısal sıkıntılardan biri hâline geldiği görüldü. Mevcut gelir seviyelerinin, bilhassa minimum fiyatlı ve sabit gelirli haneler açısından barınma hakkına fiilen erişilmesi güç bir duruma dönüştürdüğü tespit edildi. Barınma maliyetlerindeki artışın sırf ferdi refahı değil; kentte toplumsal adalet, mekânsal bütünlük ve ömür kalitesi üzerinde de belirleyici tesirler yarattığı gözlemlendi.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı