Kadir Has Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Merkezi (PDRM) uzmanları, imtihan periyotlarında öğrencilerin yaşadığı zihinsel yük ve erteleme döngüsüne dikkat çekiyor. İmtihan gerilimini asıl ağırlaştıran, imtihanın kendisinden çok öğrencilerin zihninde tekrar eden umut kırıcı kanılar oluyor. “Başlayamıyorum”, “yetişmeyecek”, “kesin başarısız olacağım” üzere uflamalar büyüdükçe ders çalışmak beğenilen daha da zorlaşıyor. Meğer hakikat anı beklemek yerine kaçamaksız küçük bir başlangıç yapmak, bu zihinsel yükü hafifletmenin en tesirli yolu. Uzmanlara nazaran sadece 5 dakikalık dürüst bir başlangıç bile erteleme döngüsünü kırıyor, denetim hissini yine kazandırıyor ve imtihan sürecini yönetilebilir hale getiriyor.

Uf’lama balonu: İmtihandan daha ağır gelen düşünceler

Öğrenciler ders çalışmaya başlamadan evvel, bir dersle ya da kendi performanslarıyla ilgili eleştirel, umut kırıcı ve süreci zorlaştıran tekrarlayıcı kanılarla karşı karşıya kalabiliyor. “Bu ders nasıl bitecek?”, “Sınavda kesin başarısız olacağım”, “Neden bu kadar geç başladım?”, “Neden daima birebiri oluyor, neden başlayamıyorum?” üzere kanılar, uzmanlara nazaran “uflamalar” olarak isimlendirilebilecek bir zihinsel yük oluşturuyor. Bu uflamalar büyüdükçe işe başlamak giderek daha güç hale geliyor. Bu durum, uflamalarla şişirilen bir balona benzetilebilir. Balon büyüdükçe, imtihana çalışmanın etrafında oluşan niyetler imtihanın kendisinden bile daha ağır ve zorlayıcı bir hale dönüşüyor. Meğer imtihana ayrılacak mühlet ve çalışılacak gereç en başından beri birebir; süreci olduğundan daha büyük ve içinden çıkılmaz hissettiren ise zihinde tekrar eden olumsuz kanılar oluyor.

Uzmanlar, öğrencilerin bu “uflamaları” büyütmek yerine ders çalışmaya başlayabilmenin ve küçük de olsa bir adım atmanın yaratacağı rahatlama hissini kendilerine hatırlatmalarını öneriyor. “İyi ki başlayabildim”, “İyi ki ertelemedim” üzere niyetler, atılan adımların pekişmesini sağlıyor; özdenetimi güçlendirerek öğrencinin hem gerilimini azaltmasına hem de süreci daha yönetilebilir hale getirmesine yardımcı oluyor.

Kaçamaksız bir başlangıç

Uzmanlar, imtihan periyotlarında tesirli bir başlangıcın dürüst ve kaçamaksız olması gerektiğini vurguluyor. Kaçamaksız sadece 5 dakikalık bir başlangıcın bile zihinde büyüyen manileri küçülttüğünü ve uflamalarla şişen balonun patlaması için kâfi olduğunu belirtiyor. Bu kısa mühletin, öğrencinin gerilimini denetim altına almasına ve çalışmaya devam edebilmesine alan açtığını söz ediyor. Öğrencilerin, bu süreci kolaylaştırmak için dikkat dağıtıcı ögeleri şuurlu olarak ortamdan uzaklaştırması gerekiyor. Uzmanlar, telefonu diğer bir odaya bırakmanın ya da sadece çalışmaya odaklanabilecekleri bir ortamda masaya oturmanın sürece dayanak sağladığını aktarıyor. İmtihana hazırlanırken karşılaşılan bir öteki yaygın durumun ise zihne gelen alakasız fikirlerle öğrencinin kendisini farklı bir aksiyonun içinde bulması olduğunu söyleyen uzmanlar, “Odam çok dağılmış, evvel toparlayıp temizleyeyim, sonra çalışırım” fikrinin sık görülen bir erteleme biçimi olduğunu belirtiyor. Öğrenciler, yapmak üzere yola çıktıkları işten daha ilgi cazip lakin daha az kıymetli bir uğraşa yönelme eğilimi gösterebiliyor. Bu noktada, çalışma ortamına bir planla girmenin odağı tekrar toplamada tesirli olduğunu belirten uzmanlar, kişinin kendisini hedefsizce bahisten sapmış halde fark ettiğinde asıl işe dönmesinin kolaylaştığını söz ediyor. Kaçamaksız dakikaların müddetini kademeli olarak artırmanın ve gün içerisinde başlangıcı ve bitişi muhakkak olan çalışma aralıklarını tekrarlamanın, imtihan sürecini daha yönetilebilir hale getirdiğini vurguluyor.

Doğru anın geleceğini beklemek

“Kendimi motive hissettiğimde başlarım” fikri, öğrenciler ortasında sık karşılaşılan bir erteleme biçimi olarak öne çıkıyor. Birçok vakit gereğince enerjik ya da motive olunmadığına dair gerçekçi olmayan münasebetler üretiliyor; “Bugün yorgunum, bir şey yapmaya halim yok, yarın bakarım” üzere fikirlerle çalışma ileriye erteleniyor. Meğer birden fazla iş için %100 hazır olmak gerekmiyor. Tam manasıyla hazır olma hâli, daima ileriye taşınan ve ulaşılamayan bir eşik üzere duruyor. Ders çalışmak için de her vakit yüksek motivasyon ve güce sahip olmak kural değil; daha az enerjik hissedilen vakitlerde bile yapılabilecek küçük ve yönetilebilir işler bulunuyor. Bu nedenle hakikat anın gelmesini beklemek yerine, küçük bir adım atmak süreci başlatmak için kâfi oluyor.

İlk adımın gücü

Sınav devirlerinde telaş, zorluk ve karmaşık kanılar birçok vakit zihinde tek bir büyük yük üzere hissediliyor. Bu yükü aşılması güç bir dağ olarak görmek yerine, birinci dokunuşu küçük bir adım olarak ele almak süreci daha yönetilebilir kılıyor. Gerilim yaratan bir imtihanın hazırlığını ertelemek, sık tekrar edilen bir davranış haline geliyor; zira erteleme kısa vadede rahatlatıyor, lakin uzun vadede ertelenen vazife zihnin art planında varlığını sürdürüyor. “Herkes imtihan hakkında konuşuyor, bense daha hiç başlamadım” üzere kanılarla ertelenen işler birikerek kişinin peşini bırakmıyor. Uzmanlara nazaran bu vazifeleri beğenilen büyüyen birer ‘öcü’ haline getirmek yerine, küçük de olsa birinci adımı atmak, erteleme döngüsünü kırarak gerilimin azalmasına ve denetim hissinin yine kazanılmasına yardımcı oluyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı