Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Sosyoloji Kısmından Dr. Berat Dağ, komplo teorilerinin günümüzde toplumda süratle yayılmasının gerisindeki nedenleri ve tesirlerini kıymetlendirdi.

Komplo teorileri aslında kolay kurgular

Komplo teorilerinin, karşılaşılan siyasi, iktisadi ve toplumsal sıkıntıların teşhisi ve tahlili için üretilen kolay kurgular olduğunu lisana getiren Dr. Berat Dağ, “Dolayısıyla bu teoriler, rastgele bir olay ve sürece yönelik çok istikametli, derinlikli ve bütünlüklü bir kıymetlendirme yapılmasını gerektirmez. Yani komplo teorileri, genelde doğrulanamayan ve yanlışlanamayan savlar toplamı olarak görülebilir. Buradan hareketle eleştirel şuur seviyesi azalan toplumların bu tıp indirgemeci, yüzeysel ve kesimli hazır karşılıklara saplanması beklenir.” dedi.  

Gerçek komploların üzerini örtmek için kullanılıyor

“Komplo teorileri, aslında gerçek komploların üzerini örtmek için kullanılır.” diyen Dr. Berat Dağ, şöyle devam etti:

“Bu manada komplo teorileri üzerinden ifrat yahut tefrite savrularak kitleleşen bireylerin inşa edilmesi kelam hususudur. Bunun sonucunda çok edilgen yahut etken bir pozisyona gelen birey ve toplumların özgün ve daima bir adalet gayreti vermesi çok güçleşir. Kelam gelimi, bir bireyin dünyayı beş ailenin yönettiğine inanarak ümitsizliğe düşmesiyle birlikte en kolay hak gayretini bile anlamsız bulması mümkündür. Bu da daima olarak eşitsizlik, baskı ve ötekilik üreten yapı ve etkileşim biçimlerinin kendini yine üretmesi için uygun tabanın hazırlanması manasına gelmektedir.”     

Güvensiz ve yalnız toplumlar komplo teorilerine daha açık

Komplo teorilerine bilinçsiz, güvensizleşmiş, yalnızlaşmış ve kendisini çaresiz hisseden birey ve toplumların daha çok yöneldiğinin savunulabileceğini söz eden Dr. Berat Dağ, “Yani esasen kimsenin kimseye güvenmediği toplumlarda tek başına kalan bireyler, karşılaştığı problemleri çözecek bilgi ve dayanaktan yoksun kalır. Bu mahrumiyet hali de birey ve toplumların kendisini kısa vadede rahatlatacak karşılıkları mutlak olarak görmesine neden olur. Elbette ki kısa vadede fonksiyonel olan bu karşılıkların uzun vadede problemlerin kaynağını derinleştirmekten öteye gitmeyeceği açıktır.” diye konuştu.           

Komplo teorileri, toplumların gerçek meselelerini görmesini engelliyor

Komplo teorilerinin, ferdî ve toplumsal seviyede düzgün, yanlışsız ve hoşa yönelik olan kararların alınmasını engelleyeceğini kaydeden Sosyolog Dr. Berat Dağ, “Dünyada kıtlık, yoksulluk ve soykırım örnekleri hala devam etmektedir. Buna karşın kitleler, bu meselelerin temellerine yönelik olarak tahlil yolları aramaktansa farklı etnisite, dini hayat biçimi yahut cinsel tercihe saldırmayı seçmektedir. Örneğin, bir toplumsal kriz derinleştiğinde birey ve topluluklar emperyalist-kapitalist eşitsizlikler üzerine hiç araştırma yapmadan direkt göçmenleri, dindarları yahut eşcinselleri bunun sorumlusu ilan edebilmektedir. Bu da bu tip krizlerin daha da derinleşmesi manasına gelmektedir. Hasebiyle komplo teorileri, azınlıkta kalan imtiyazlı sınıf ve kimliklerin çıkarları için birey, topluluk ve toplumları şuurlu bir halde yanlış güdüler diyebiliriz.” formunda konuştu.      

Medya ve dijital platformlar komplo teorilerinin en süratli yayılma alanı

Komplo teorilerinin, en süratli ve tesirli bir halde medya ve dijital platformlarda yaygınlaştığına dikkat çeken Dr. Berat Dağ, “Aslına bakılırsa bu platformlar, geniş iştirakçi ağlarının serbestçe süratli etkileşimler kurmasını sağlayan teknolojik bir mahiyeti haizdir. Ancak bu olumlu özellikler, tam bilakis de dönebilecek bir ihtimali içerir. Bilhassa eleştirel medya okur müelliflik seviyesi düşük toplumlarda hiçbir teyit almadan medyada yer alan kutuplaştırıcı teorilerin emniyetli ve geçerli sayıldığı örnekler çoktur. Bu saikle medya ve dijital platformları komplo teorilerini yaygınlaştırabilecek ve önleyebilecek bir imkân olarak kıymetlendirmek makuldür.” sözünde bulundu.  

Toplumda “komplo teorisi okuryazarlığı” nasıl geliştirilebilir?

Komplo teorilerine karşı bütünlüklü bir çaba inşa etmenin çok değerli olduğunu söyleyen Dr. Berat Dağ, “Somut bir tabirle aile, din, eğitim, medya, iktisat ve siyaset kurumlarının eşgüdümlü bir halde bireylere komplo teorilerine karşı şuur kazandıracak dönüşümler geçirmesi manalıdır. Bu noktada her bireyin çocukluk sürecinden itibaren öne sürülen dayanaksız argümanları derinlikli bir biçimde sorgulama alışkanlığı edinmesi gerekmektedir. Bir toplumda serinkanlı, itidalli ve eleştirel bakış açıları arttıkça komplo teorilerinin tesirinin azalacağını savunmak kelam hususudur.” dedi.  

Bilimsel bilgi ile toplum ortasındaki kopukluk komplo teorilerini güçlendiriyor

Komplo teorilerini etkisizleştirebilen bilimsel bilgilerin toplumsal manada gereğince yaygınlık kazanmamasının birçok nedeni olduğuna işaret eden Dr. Berat Dağ, “Burada öncelikle bilimsel yapıların da kesimli olduğunu görmek kritiktir. Bugün hala hamasi ve üstenci biçimleriyle birlikte toplumdan kopuk kapalı bir devre halinde süreklileşen bilimsel kurumlar mevcuttur. Tekrar öbür toplumsal kurumların eşgüdümlü bir halde komplo teorilerine karşı gerekli önlemleri almaması da bir problemdir. Çünkü ömrünün her etabında komplo teorilerine karşı donanım edinemeyen bireylerin bilimsel bilgilerle sağlam etkileşimlere girme oranı düşecektir. Hülasa bilimsel bilgi ile toplum ortasında organik bir bağ kurulamadığında komplo teorilerinin tesirinin artması mümkündür.” diye konuştu.

Eleştirel fikrin güçlenmesi komplo teorilerine karşı en tesirli koruma

Bütün toplumsal kurumların bağımsız, çok taraflı, istikrarlı, derinlikli ve bütünlüklü bir eleştirel niyet bağlamında düzenlenmesinin, komplo teorilerinin önlenmesine katkı sağlayabileceğini de lisana getiren Dr. Berat Dağ, “Buna binaen her bir bireyin eleştirel bir biçimde aile alakaları, dini hayatı, eğitim basamakları, medya etkileşimi, iktisadi aksiyonları ve siyasi tercihlerini şekillendirebilmesi çok yararlıdır. Böylece birey, topluluk ve toplumların komplo teorilerini hakikat olarak görüp bu teoriler bağlamında yıkıcı aksiyonlara girmesi engellenebilecektir.” formunda kelamlarını tamamladı.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı