Makine İhracatçıları Birliği (MAİB) tarafından paylaşılan makine imalat sanayi konsolide bilgilerine nazaran, 2025 yılında Türkiye’nin hür bölgeler dâhil toplam makine ihracatı 28,7 milyar dolar oldu. 2025 yılında dünya mal ticaretindeki 1 trilyon dolarlık artışın 250 milyar dolarının makine ihracatından geldiğine dikkat çeken Makine İhracatçıları Birliği Lideri Kutlu Karavelioğlu, “Küresel makine ihracatının %10 kadar arttığı öngörülüyor. Makine üretimindeki yükselişin daha hudutlu olduğu düşünülürse, Türk makineleri kadar olmasa da fiyat artışlarının tüm dünyada devam ettiği anlaşılıyor. Milletlerarası kurum ve kuralların aşınması, Çin kaynaklı haksız rekabet ve mütekabil tarifelerin yükselişi üzere risklerin yeni yıla da taşındığı düşünülürse, 2026’nın bilhassa birinci yarısının firmalarımız için kârlılık, nakit akışı ve sipariş sürekliliği açısından zorlayıcı bir periyot olacağı açık” dedi.

Makine imalat sanayii konsolide datalarına nazaran, 2025 yılında hür bölgeler dâhil toplam makine ihracatı, geçen yılın tıpkı devrine kıyasla %1,9 artarak 28,7 milyar dolara yükseldi. Tonaj olarak %6,3’lük düşüş kaydedilen bu periyotta, KG başına ortalama ihracat fiyatı 8,1 dolar ile tüm vakitlerin en yüksek düzeyine geldi. Yıllıklandırılmış makine ithalatının 45,6 milyar dolar olduğu Kasım sonu bilgilerine nazaran, ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 62,6 olarak gerçekleşti. Almanya’ya gerçekleştirilen ihracatın %6,8 artışla 3,2 milyar dolara yükseldiği bu devirde %9 artışın gerçekleştiği ABD’ye yapılan makine ihracatı 2 milyar dolara yaklaştı. Rusya ile ticaretteki kısıtlamaların olumsuz tesirinin 700 milyon doları bulduğu bu devirde, %9,8 daralma yaşanan Irak’ta da 70 milyon dolar gelir kaybı gerçekleşti. Makine ihracatının %189 arttığı Suriye’de ise 130,6 milyon dolara ulaşıldı. Evvelki yıla nazaran ihracatı %6,6 artış kaydeden içten yanmalı motorlar ve aksamlarının birinci sırada yer aldığı 2025 yılında, ihracatı yüksek kollardan inşaat ve madencilik makinelerinde %5,7’lik, yıkama ve kurutma makinelerinde %9,7’lik gerileme kaydedildi. Türbin, turbojet ve hidrolik sistemler %17 ve besin makineleri %14 ile oransal olarak en fazla artış gerçekleşen kısımlar oldu. İhracatın geçen yılın tıpkı ayına nazaran %14’lük bir sıçrama ile 2,7 milyar dolara yükseldiği Aralık’ta; Türkiye’nin Almanya, ABD ve İtalya üzere gelişmiş pazarlara makine ihracatında aylık bazda %30’un üstünde artışlar görüldü. 

“İthalatımız ucuz, ihracatımız değerli makinelerle artıyor”

İhracatı neredeyse her yıl kendi rekorunu kırar hale gelen makine sanayiinde, belirleyici olanın rakiplerle kıyaslama ve pazar hissesi olduğunu belirten Makine İhracatçıları Birliği Lideri Kutlu Karavelioğlu, 2026 yılına ait global görünümü şu halde yorumladı:

“Dünya mal ticaretindeki 1 trilyon dolarlık artışın 250 milyar dolarının makine ihracatından geldiği 2025’te, global makine ihracatının %10 kadar arttığı öngörülüyor. Makine üretimindeki yükselişin daha sonlu olduğu düşünülürse, Türk makineleri kadar olmasa da fiyat artışlarının tüm dünyada devam ettiği anlaşılıyor. Global talepteki dalgalanmalar, jeopolitik riskler, ticaret siyasetlerindeki belirsizlikler ve yurt içinde sıkı para siyaseti ile maliyet baskılarının birebir anda hissedildiği bir yılı geride bıraktık. Ucuz makinelerin iç pazardaki yıpratıcı rekabetine karşın, mühendislik bileşeni, katma pahası daha yüksek ve servis gereksinimi daha düşük eserlere ağırlaşarak ihracat gelirlerimizi koruyabildik. Sanayiinin büyük kısmının güçlü dezenflasyon yılını kayıplarla da olsa atlatabilmiş olması sevindirici lakin işletmeler üzerindeki düşük kur, yüksek faiz yükünün hafifleyeceğini söylemek için şimdi erken. Geçen yıl küresel piyasalarda belirleyici olan milletlerarası kurum ve kuralların aşınması, Çin kaynaklı haksız rekabet ve mütekabil tarifelerin yükselişi üzere risklerin yeni yıla da taşındığı düşünülürse, 2026’nın bilhassa birinci yarısının firmalarımız için kârlılık, nakit akışı ve sipariş sürekliliği açısından zorlayıcı bir periyot olacağı açık.”

“Avrupa kadar, müttefiklerine de odaklanmalıyız”

Küresel ekonomik faaliyetleri etkileyen bu gelişmelere ek olarak, Euro Bölgesi İmalat PMI verisinin Aralık’ta 48,8’e gerilemesinin, başta makine kesimi olmak üzere AB sanayiinin Hür Ticaret Anlaşmaları’nın (STA) çoğaltılmasına dair ısrarını haklı çıkardığına dikkat çeken Karavelioğlu şunları söyledi:  

“Sabit sermaye oluşumu sürat kesen, genel imalat sanayii üç yıldır daralan Almanya’da başta makine imalatı olmak üzere büyük dalların ziyanı artarken Alman Makine Mühendisliği Birliği’nin (VDMA) bilgileri yeni siparişler tarafında kıymetli bir ayrışmaya işaret ediyor. Savunma, altyapı, güç ve büyük işletme yatırımlarına yönelik siparişlerin çabucak tamamı Euro Bölgesi dışından gelirken, yurt içi yatırım iştahı zayıf kalmayı sürdürüyor. Makinelerimizin yarıdan fazlasını ihraç ettiğimiz Avrupa’da büyüme refleksinin yeni ticari ittifaklar ve  jeopolitik önceliklerle şekilleneceğini gösteren bu tablo; genel yatırım iştahı zayıf olsa da stratejik kabul edilen alanlarda makine ve tesis talebinin canlanacağı bir konjonktüre işaret ediyor. Bu çıkarım, ana pazarımız Avrupa kadar süratle çoğalan STA’larına, yani tarife savaşlarında safına çektiği yeni müttefiklerine odaklanmamızı mecburî kılıyor. AB global mal ve hizmet ticaretini özgürleştirecek cepheyi genişletirken; makine ihracatında kıymetli gelişmelerin yolunu da açmış oluyor. 25 yıllık müzakere sürecinin akabinde imza basamağına gelinen MERCOSUR mutabakatında baş rol makinelerin. Avrupalı ihracatçılara büyük avantaj sağlayacak bu muahedenin, makine kesiminde yıllık ortalama 100 milyon dolar fazla verdiğimiz MERCOSUR bölgesi ticaretinde imalatçılarımıza yeni fırsatlar getireceği natüreldir. Sonuç prestijiyle Türkiye’nin AB ile mevcut entegrasyonunu pazar erişimi, menşe kuralları ve eşit rekabet şartları temelinde yine ele alması ve endüstrisini yeni özgür ticaret mimarisinin dışında bırakmayacak bir pozisyonlandırma yapması gerekir.” 

“Makinede hizmetin kalitesi fiyattan daha belirleyici”

Dünya genelinde sanayi yatırımlarının tarafının, yeni kapasite kurmaktan fazla mevcut makinelerin daha akıllı, verimli ve esnek hale getirilmesine gerçek kayarken, savunma harcamalarının yeni siparişleri sürüklediğine dikkat çeken Karavelioğlu şunları belirtti:

“Belirsizliğin arttığı, yatırımların yavaşlatıldığı devirlerin genel özelliği olarak, müşterilerimizin yeni makine alımlarını ertelediğini; mevcut makine ve tesislerin teknolojik ömürlerini servis hizmetleriyle uzatmaya odaklandığını görüyoruz. Daha düşük bütçe ile daha süratli geri dönüşler vaat eden bu kademeli uygunlaştırma tahlillerine talep arttıkça satış sonrası hizmetlerdeki muvaffakiyet rekabetin değerli bir ögesi haline geliyor. Bir öteki kıymetli eğilim ise makine endüstrinin savunma ve tarım üzere ulusal stratejiler gözetilen stratejik dallarla etkileşiminin artırılması. Global konjonktürle görülmemiş biçimde sürat kazanan savunma sanayi yatırımları bir yandan ileri mühendislik kapasitesini yükseltirken, bir yandan da genel imalat sanayiinin makine siparişlerindeki gerilemeyi telafi ediyor. Türkiye açısından bu tablo, sürece, döküm ve ısıl süreç, kaplama, otomasyon ve test sistemleri üzere savunma-sanayi muhtaçlığı yüksek alt dallarda rekabet avantajı yaratma potansiyelini güçlendiriyor. Fiyat ve eser performansından çok, üreticisinin güvenilirliği ve kurumsal kapasitesi ile rekabetin temel olduğu makine bölümünde mühendislik ve proses bilgisi satınalma kararlarını belirleyici bir hal alıyor. Bir öbür sözle makine ve tesislerin suram, entegrasyon, kiralama, servis ve bakım hizmetlerinin sektörel istihdam ve ciro içinde aldığı hisseler süratle artıyor, kesim değerli bir hizmet ihracatçısı haline geliyor.”

“İthalatın seyri teknolojik bağımlılığı derinleştiriyor” 

Türkiye makine sanayiine ait son dataların, global eğilimlerle uyumlu ancak daha kırılgan bir tabloya işaret ettiğine değinen Karavelioğlu sözlerini şöyle tamamladı:

“Kasım sonunda makine ithalatının geçen yılın tıpkı ayına nazaran %12,7 artması ve son 12 aylık datalara nazaran; toplam makine ithalatının %4 yükselerek 45 milyar dolar eşiğini aşması iç pazarda esirgeyici önlemlerin yetersiz kaldığının bir sözü. Bilhassa Çin’den yapılan makine ithalatının 11 aylık devirde %13,9 artarak toplam ithalat içindeki hissesini %27,8 üzere stratejik açıdan riskli bir düzeye taşıması, genel imalat endüstrimizin rekabetçi kapasite meselesini verimlilik, sürdürülebilirlik ve bağımlılık boyutlarıyla da derinleştiriyor. Birinci 3 çeyrekte makine teçhizat yatırımları %6,2 artarken, kapasite kullanım oranlarımızın  10 puana yakın daralması ithalat baskısının açık bir tabiri. Euro’nun dolar karşısında kıymetlenmesi ve teknolojik kompozisyondaki düzgünleşme; Türkiye’nin toplam ihracatına katkı sağlasa da makine endüstrinin geneli itibariyle üretimi artırarak dezenflasyon sürecini destekleyen değil, kırılganlıkları büyüten bir istikrara işaret ediyor. Yerli üretimi, yatırımı ve teknolojik yetkinliği müdafaaya yönelik mevcut önlemlerin dozunu, AB’deki İthalat Nezaret Çalışma Kümesi üzere çok süratli ayarlayabilecek düzenekleri hayata geçirmekte fayda görüyoruz. Rekabetçilik ekseninde ele alınacak bütüncül bir sanayi ve finansman yaklaşımı, makine bölümünün hem üretim gücünü hem de ihracattaki stratejik pozisyonunu yine tahkim etmenin en kritik aracı olarak öne çıkıyor.”

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı