Hayvanlardan insanlara bulaşan ve önemli halk sıhhati riski taşıyan bir virüs olan Nipah virüsü (NiV), dünyada dert yaratmaya devam ediyor. Hindistan’da tespit edilen yeni Nipah virüsü olayları, Asya’da da yakından izleniyor. Virüsün yayılım riskine karşı Tayland, Malezya ve Singapur üzere ülkeler, havalimanları ve hudut kapılarında tarama ve test uygulamalarını sıkılaştırdı. Bu durum yeni bir pandemi yaşanır mı sorularını akıllara getirdi. İstinye Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nuriye Taşdelen Fışgın, Nipah virüsü ile ilgili merak edilenleri yanıtladı.

“200’e yakın temaslının izlendiği bildirildi”

“Nipah virüsü, hayvanlardan insanlara bulaşan, hayvanlarda ve insanlarda asemptomatik enfeksiyondan akut teneffüs yolu enfeksiyonuna ve ölümcül ensefalite kadar çeşitli klinik tablolara neden olan Paramyxoviridae ailesine ilişkin bir RNA virüsüdür” diyen Prof. Dr. Nuriye Taşdelen Fışgın,

“Nipah virüsü birinci olarak 1999 yılında Malezya’daki domuz çiftçileri ortasında bir salgın olarak ortaya çıkmıştır. Daha sonra hastalık 2001 yılında Bangladeş’te de tespit edilmiş olup hala her yıl muhakkak sayıda olgu saptanmaktadır. Hastalık ayrıyeten Doğu Hindistan’da da periyodik olarak ortaya çıkmaktadır. Bu yıl da Hindistan Sıhhat Bakanlığı’nın açıklamalarına nazaran iki hadisenin doğrulandığı ve yaklaşık 200’e yakın temaslının izlendiği bildirilmiştir. Pteropodidae familyasına ilişkin meyve yarasaları (uçan tilki) bilhassa de Pteropus cinsine ilişkin çeşitler Nipah virüsünün doğal konakçılarıdır. Meyve yarasalarında besbelli bir hastalık belirtisi yoktur. Virüslerin Afrika’daki Pteropodidae yarasalarının coğrafik dağılım alanında mevcut olabileceği biliniyor.”

“Hasta beşerler salgıları ve dışkıları ile virüsü yayabilir”

Hasta insanların salgıları ve dışkıları ile virüsü yayabileceğini belirten Fışgın, şunları söyledi:

“Nipah virusunun domuzlarda ve at, keçi, koyun, kedi ve köpek üzere başka evcil hayvanlarda görülen salgınları birinci olarak 1999’daki Malezya salgını sırasında bildirilmiştir. Malezya’da ve Singapur’da da görülen birinci salgında, insan enfeksiyonlarının birçok hasta domuzlarla yahut onların kontamine olmuş dokularıyla direkt temas sonucu meydana geldiği görülmüştür.  Daha sonra Bangladeş ve Hindistan’da meydana gelen salgınlarda, enfekte meyve yarasalarının idrarı yahut tükürüğüyle kirlenmiş meyvelerin yahut meyve eserlerinin, örneğin çiğ hurma suyu tüketimi, enfeksiyonun en muhtemel kaynağı olarak saptanmıştır. Ayrıyeten virüsün beşerden beşere bulaştığı bilhassa de enfekte hastaların aile üyeleri ve bakıcıları ortasında saptandığı bildirilmiştir. Hasta insanların salgıları ve dışkıları ile virüsü yayabileceği ve beşerden beşere bulaşta bunun değerli olduğu vurgulanmaktadır. Bu nedenle de sıhhat çalışanları da hasta takibi açısından risk altındadır.”

“Semptomların ortaya çıkması yaklaşık 4 ila 14 gün ortasında değişiyor”

Nipah virüsünün birinci belirtileriyle ilgili de bilgi veren Fışgın, şöyle konuştu:

“İnsanlarda görülen hastalık; asemptomatik enfeksiyonlardan, hafif yahut şiddetli seyreden akut teneffüs yolu enfeksiyonlarına ve ölümcül olabilen ensefalite kadar değişmektedir. Virüs bedene girdikten sonra semptomların ortaya çıkması yaklaşık 4 ila 14 gün ortasında değişmektedir. Kimi hastalarda bu mühletin 45 güne kadar uzadığı bildirilmiştir. En sık görülen belirtiler ortasında ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, kusma ve boğaz ağrısı üzere spesifik olmayan belirtiler sayılabilir. Daha sonra hastalarda baş dönmesi, uyuşukluk, şuur değişikliği ve nörolojik bulgular saptanabilmektedir. Hastaların kimilerinde teneffüs yolu enfeksiyonu gelişmekte ve bu pnömoni bulguları ilerleyerek önemli teneffüs yetmezliğine neden olabilmektedir. Şiddetli olaylarda ölümcül olarak tanımlanan ensefalit ve durdurulamayan nöbetler görülmekte ve hastada 24-48 saat içinde koma ortaya çıkmaktadır. Olay vefat oranı yüzde 40 ile yüzde 75 ortasında değiştiği varsayım edilmektedir. Nipah virus enfeksiyonunun birinci belirti ve bulguları spesifik olmadığı için ekseriyetle başlangıçta bu hastalıktan kuşku edilmez. Burada bilhassa hastalığın bulunduğu bölgeye seyahat etmek kıymetli bir epidemiyolojik bilgidir.  Tanıda kullanılan en önemli testler, beden sıvılarından gerçek vakitli polimeraz zincir tepkisi (RT-PCR) ve enzim ilişkili immünosorbent testi (ELISA) yoluyla antikor tespitidir. Ayrıyeten hücre kültürü yoluyla virüs izolasyonu da teşhiste kullanılmaktadır.”

Virüse karşı alınması gereken önlemler

Şu anda Nipah virusuna karşı rastgele bir ilaç yahut aşının bulunmadığını belirten Prof. Dr. Fışgın, “Şiddetli teneffüs ve nörolojik komplikasyonların tedavisi için ağır destekleyici tedavi önerilmektedir” dedi. Nipah virusuna karşı rastgele bir aşı bulunmadığı için esirgeyici tedbirlerin ön plana çıktığını belirten Fışgın, bu virüse karşı alınması gereken tedbirlerle ilgili ise şunları sıraladı:

• Bu kapsamda, 1999 yılında domuz çiftliklerinde yaşanan Nipah virus salgını sırasında edinilen tecrübeye dayanarak, domuz çiftliklerinin uygun deterjanlarla nizamlı ve kapsamlı bir formda temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi enfeksiyonu önlemede tesirli olabilir.
• Ayrıca bir salgın kuşkusu varsa, hayvan barınağı derhal karantinaya alınmalıdır. İnsanlara bulaşma riskini azaltmak için enfekte hayvanların itlaf edilmesi ve cesetlerin gömülmesi yahut yakılması yakından denetlenmelidir. Enfekte çiftliklerden öbür bölgelere hayvan hareketinin kısıtlanması yahut yasaklanması, hastalığın yayılmasını azaltabilir.
• İnsanlardaki bulaş ve enfeksiyonu azaltmak için toplumu bu hususta bilgilendirmek gerekmektedir. Risk faktörlerinin, bulaş yollarının ve hasta ile temasta alınması gereken tedbirlerin anlatılması değer arz etmektedir. Hasta bireylerle yakın ve korunmasız fizikî temastan kaçınılmalıdır. Hasta şahıslara bakım verdikten yahut onları ziyaret ettikten sonra tertipli olarak eller yıkanmalıdır.
• Seyahat edilecek bölgelerdeki riskli durumlar tanımlanmalıdır.  Özellikle bulaşmada kıymetli olan ve engellenmesi gereken durum yarasaların hurma özsuyuna ve öteki taze besin eserlerine erişimini azaltmaya odaklanmalıdır. Yeni toplanan hurma suyu kaynatılmalı ve meyveler tüketilmeden evvel güzelce yıkanmalı ve mümkünse soyularak tüketilmelidir. 
• Şüpheli yahut doğrulanmış enfeksiyonu olan hastalara bakım veren sıhhat çalışanları, her vakit standart enfeksiyon denetim tedbirlerini uygulamalıdır. Bilhassa sıhhat kuruluşlarında beşerden beşere bulaşma olayları bildirildiğinden, standart tedbirlere ek olarak temas ve damlacık tedbirleri de alınmalıdır.
• Son olarak ülkemizde bulunan yarasa tipleri, virüsü taşıyan “Pteropus” (meyve yarasası) tipinden farklıdır. Bu nedenle, virüsün ülkemizdeki yaban hayatında doğal bir döngü oluşturma ihtimali düşüktür. Şu ana kadar ülkemizde doğrulanmış bir Nipah virüsü hadisesi bulunmamaktadır. Fakat global seyahat hareketliliği nedeniyle “ithal vakalara” karşı hazırlıklı olunması önemlidir.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı