Böbrek hastalıkları dünya genelinde giderek büyüyen önemli bir halk sıhhati sorunu olmaya devam ediyor. Yeni datalara nazaran, dünya genelinde yaklaşık 850 milyon kişi böbrek hastalığıyla gayret ediyor. Uzmanlar, bu artışın yanılgılı alışkanlıklar ve çevresel etkenler sebebiyle önümüzdeki yıllarda daha da hızlanacağı ihtarında bulunuyor. Türkiye’de de tablo kaygı verici boyutlara ulaşmış durumda. Ülkemizde yaklaşık 7,5 milyon kişi kronik böbrek hastası; bu sayı, her 6-7 erişkinden 1’inde görüldüğü anlamına geliyor. Genellikle belirti vermeden sinsice ilerlemesi nedeniyle birçok vakit geç teşhis konulan kronik böbrek hastalığı geri dönüşü olmayan sıkıntılara yol açabiliyor; böbrek yetmezliğiyle sonuçlanabiliyor!  Bu özelliğiyle, dünyada ölüme neden olan hastalıklar ortasında her geçen yıl üst sıralara yükseliyor. Acıbadem Altunizade Hastanesi Nefroloji Uzmanı Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, bu nedenle böbrek sıhhatinde tertipli doktor denetimlerinin ve hami tedbirlerin yaşamsal ehemmiyet taşıdığına dikkat  çekerek,  “Sağlıklı beslenmek, kâfi sıvı almak, tuz tüketimini azaltmak, ilaç ve destek eserlerini doktor kontrolünde kullanmak, tansiyon ve kan şekeri için tabip takibinde olmak, böbreklerimizin uzun yıllar sağlıklı çalışmasını sağlayabilmektedir. Ayrıyeten,  erken teşhis için yılda bir defa rutin ultrason taraması yapılması da son derece önemlidir” diyor. Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, böbreklerimizde hasar oluşturan etkenleri anlattı; değerli teklifler ve ihtarlarda bulundu! 

Diyabet: Böbrek hasarının en yaygın nedeni

Diyabet, dünya genelinde ve ülkemizde böbrek hastalıklarının en sık görülen nedeni olarak karşımıza çıkıyor. Araştırmalara nazaran, tip 2 diyabet hastalarının yaklaşık yüzde 30-40’ında böbrek hasarı gelişiyor. Zira, uzun müddet yüksek seyreden kan şekeri, böbreklerin süzme ünitesi olan damarlarında yapısal hasara yol açarak, diyabetik nefropati gelişmesine sebep oluyor. Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar,  böbreklerdeki hasar tedavi edilmediğinde ilerleyerek diyaliz tedavisi ve böbrek nakli muhtaçlığına kadar ilerleyebildiğini belirtiyor. 

Önlemek için: Diyabete bağlı böbrek hasarını önlemenin en tesirli yolu; kan şekerinin amaç kıymetlerde tutulması, nizamlı idrar ve kan analizleri ile hasarın erken devirde saptanması.  Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, erken teşhis ve yanlışsız tedaviyle böbrek yetmezliği gelişiminin yıllarca geciktirilebildiğine, hatta büsbütün önlenebildiğine dikkat çekiyor.

 Hipertansiyon: Böbrekleri sessizce yıpratan tehlikeKontrolsüz hipertansiyonu olan hastalarda kronik böbrek hastalığı gelişme riski 3–4 kat artıyor.  Nefroloji Uzmanı Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, lakin hipertansiyonun çok yaygın  görülmesine karşın toplum tarafından ekseriyetle ciddiye alınmadığı ikazında bulunarak,   “Günümüzde her 3 erişkinden 1’i tansiyon hastasıdır. Hastaların değerli bir kısmı ya teşhis almamıştır ya da tedavisini sistemli olarak sürdürmemektedir. Bu durum, hipertansiyonu böbrekler için en tehlikeli risk faktörlerinden biri haline getirmektedir. Zira, uzun mühlet yüksek seyreden tansiyon, tüm damarlarda olduğu üzere böbrek damarlarında da hasara yol açmaktadır” diye konuşuyor. Önlemek için: Düzenli kan basıncı takibi, tuz tüketiminin azaltılması ve tedavinin aksatılmaması, hipertansiyonun böbrekler üzerindeki yıkıcı tesirlerini büyük ölçüde önleyebiliyor. Aşırı tuz tüketimi: Böbrek hasarını tetikleyen kıymetli bir etkenAşırı tuz tüketimi, böbrek sıhhatini olumsuz etkileyen önlenebilir risk faktörlerinin başında geliyor. Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, Türkiye’de günlük tuz tüketiminin önerilen ölçüden 3 kat daha fazla olduğunu hatırlatarak, “Tuz alımının artması, bedende sıvı istikrarının bozulmasına ve tansiyonun yükselmesine neden olmaktadır. Bu durum, bilhassa tansiyon ve böbrek hastalarında önemli bir risk oluşturmaktadır” ikazında bulunuyor. Deniz tuzu, kaya tuzu, Himalaya tuzu ya da rafine tuzun tamamının böbrekler üzerinde tıpkı ziyanlı tesirlere sahip olduğuna işaret eden Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, “Böbrek sıhhati açısından belirleyici olan tuzun çeşidi değil, tüketilen ölçüsüdür. Bilimsel çalışmalar, tuz tüketiminin azaltılmasının kan basıncını düşürdüğünü ve böbrek işlev kaybının ilerlemesini yavaşlattığını göstermektedir” diyor. Önlemek için: Sağlıklı şahıslar, bilhassa de risk kümesinde olanlar için tuz kısıtlaması, böbrek sıhhatinin korunmasında kilit bir rol üstleniyor.  Takviye eserler: Böbrek sıhhati için saklı tehlikeÇok sayıda bilimsel çalışmalar; vitamin, mineral, protein tozları ile kreatin üzere destek olarak alınan ürünlerin gereksiz ve denetimsiz kullanımının böbrek işlevleri üzerinde olumsuz tesirler oluşturabildiğini gösteriyor. O denli ki destek eserleri kullanan bireylerin yaklaşık yüzde 10-20’sinin böbrek işlev testlerinde klinik olarak manalı değişiklikler saptanmış. Bu eserlerin, uzun  süreli kullanımında, sağlıklı şahıslarda böbrek hasarı oluşturabildiği belirtiliyor. Bilimsel datalar, diyabet, hipertansiyon yahut böbrek hastalığı olanlarda eserlerin böbrek hasarını hızlandırdığını ortaya koyuyor. Önlemek için: Takviye eserlerin lakin gerçek bir ihtiyaç varsa ve tabip teklifiyle kullanılmaları kıymet taşıyor. 

Obezite: Böbreklere de yük oluyor

Dünyada ve ülkemizde adeta salgın boyutuna ulaşan obezitede, böbrek hastalığı 1.5-2 kat daha sık görülüyor. Her 5 kiloluk artış kronik böbrek yetmezliği riskini yüzde  20-30 oranında yükseltiyor.  Bunun nedeni ise obezitenin böbreklere hem direkt çok filtre yükü ve yağ birikimi yoluyla hem de dolaylı olarak hipertansiyon, insülin direnci ve inflamasyon üzerinden ziyan vermesi. Önlemek için: Sağlıklı beslenmek ve ülkü kilo aralığında olmak böbrek sıhhatini müdafaanın temel adımlarını oluşturuyor. Ağrı kesici ilaçlar: Denetimsiz kullanımı çok riskliÇok yaygın kullanılan ve kolaylıkla ulaşılan ilaçlar olan ağrı kesiciler böbrek deveranını sağlayan sistemler üzerine tesir ederek hem akut hem de kronik böbrek yetmezliğine neden olabiliyor. Çok kısa mühlet kullanımı bile son periyot böbrek yetmezliğiyle sonuçlanabiliyor. Denetimsiz alınması sağlıklı bireyler için bile sakıncalıyken, bilhassa böbrek yetmezliği riski yüksek olan hipertansiyon ve diyabet hastalarında  daha büyük tehdit oluşturuyor. Önlemek için: Gerekli olduğu durumlarda, tabip denetiminde, uygun doz ve müddette kullanılması böbrek hasarını önlüyor.  Sigara: Böbrek damarlarında hasar oluşturuyor

Sigara dumanında bulunan nikotin, karbon monoksit ve ağır metaller, tüm damarlarda olduğu üzere, böbrek damarlarında da fonksiyon bozukluğuna yol açabiliyor. Bu unsurlar direkt böbrek dokusuna ulaşarak hücresel seviyede de hasara neden olabiliyor. Bunların yanı sıra bedende iltihabi cevabı artıran ve oksidatif gerilimi tetikleyen bir tesir oluşturabiliyor. Bilimsel çalışmalar, bu faktörlerin tesiriyle sigara içen şahıslarda kronik böbrek hastalığı gelişme riskinin içmeyenlere nazaran daha yüksek olduğunu gösteriyor. Doç. Dr. Zuhal Atan Uçar, “Özellikle diyabet ve hipertansiyon üzere ek risk faktörleri olan hastalarda sigaranın böbrekler üzerindeki olumsuz tesiri daha besbelli hale gelmektedir ve son periyot böbrek yetmezliği gelişimi hızlanmaktadır” diyor. 

Önlemek için: Sigaraya hiç başlanmaması, kullanılıyorsa çabucak bırakılması böbrek sıhhatinde büyük değer taşıyor. 

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı