Kanser tedavisi gören pek çok hasta için en rahatlatıcı cümle şudur: “Bütün tetkikleriniz olağan.” Fakat çağdaş tıbbın geldiği noktada, bu cümle her vakit sürecin büsbütün sona erdiği manasına gelmeyebiliyor. MR, PET ve rutin kan testlerinin olağan olması, bedende hastalığa ilişkin hiçbir hücre kalmadığını kesin olarak göstermeyebiliyor. Zira birtakım kanser hücreleri, görüntüleme metotlarının ve klasik testlerin algılayamayacağı kadar küçük ve sessiz bir biçimde dolanımda varlığını sürdürebiliyor.

İşte bu noktada moleküler tahliller devreye giriyor; Minimal Rezidüel Hastalık (MRD) olarak isimlendirilen bu görünmez risk, sırf bir tüp kan üzerinden tespit edilebiliyor. Bilhassa yüksek riskli kanser cinslerinde ve tedavi sonrası takip sürecinde MRD, hastalığın yine ortaya çıkma ihtimalini evvelce öngörmeye imkân tanıyan son derece kıymetli bir gösterge haline geliyor. Memorial Şişli Hastanesi Onkoloji Merkezi’nden Prof. Dr. Serkan Keskin, 4 Şubat Dünya Kanser Günü öncesi kanser takibinde MRD testi ile ilgili bilinmesi gerekenler hakkında bilgi verdi.

Görüntüleme ve klasik testler her vakit kâfi mi?

Kanser kuşkusu olan ya da kanser tanısı almış hastaların takip sürecinde Manyetik Rezonans (MR), Bilgisayarlı Tomografi (BT), PET-CT ve ultrason üzere görüntüleme metotları sıklıkla kullanılmaktadır. Buna ek olarak kimi kan testleri ve tümör belirteçleri ile hastalığın varlığı ya da yokluğu bedellendirilmektedir. Bu sistemler çağdaş tıbbın vazgeçilmez araçlarıdır ve birçok vakit yanlışsız yönlendirme sağlamaktadır.

Ancak klinik pratiğin ortaya koyduğu kıymetli bir gerçek vardır: Tüm bu tetkikler olağan olsa bile, hastalık moleküler seviyede büsbütün ortadan kalkmamış olabilir. Tedavilerini tamamlamış, ameliyat olmuş ve “tam yanıt” aldığı düşünülen birtakım hastalarda yıllar sonra nüks görülmesi, bu durumun en somut göstergesi olarak karşımıza çıkmaktadır.

MRD testi bilinmeyen kalmış kanser hücrelerini ortaya koyuyor

Minimal Rezidüel Hastalık, tedavi sonrasında bedende kalmış olabilecek çok küçük sayıdaki tümör hücrelerini tabir etmektedir. Bu hücreler klasik görüntüleme teknikleriyle ya da rutin kan testleriyle saptanamamaktadır. Fakat genetik ve moleküler seviyede yapılan ileri tahliller sayesinde kandan tespit edilebilmektedir.

MRD değerlendirmesi için sadece bir tüp kan alınmakta ve bu örnek genetik laboratuvarlara gönderilmektedir. Kanda dolaşan tümör DNA’sı yahut tümör hücreleri, belli eşik (cut-off) kıymetlerine nazaran tahlil edilmektedir. Bu eşik pahanın üzerinde saptanan sonuçlar, hastalığın ilerleyen devirde tekrar ortaya çıkma ihtimalinin yüksek olduğunu göstermektedir. 

Nüks riski evvelce görülebilir mi?

Güncel bilimsel bilgiler, MRD olumluluğu saptanan hastalarda ilerleyen periyotlarda hastalığın nüks etme mümkünlüğünün yüzde 90’lara kadar çıkabildiğini göstermektedir. Bu bilgi, hem doktor hem de hasta açısından son derece değerlidir. Zira hastalığın geri dönmesini beklemek yerine, risk daha oluşmadan tedbir almak mümkün hale gelmektedir.

Meme kanseri, kolon kanseri, akciğer kanseri ve böbrek kanseri üzere birçok solid tümörde MRD testleri giderek daha yaygın biçimde kullanılmaktadır. Ameliyatını olmuş, kemoterapi ve öbür onkolojik tedavilerini tamamlamış bir hastada “Bu hastalık hakikaten bitti mi?” sorusunun karşılığı artık sırf sinemalarla değil, moleküler bilgilerle de kıymetlendirilmektedir.

Hastalar yakından izleniyor ve tedavi planı şekillendiriliyor

MRD’nin müspet saptanması durumunda izlenen yol, klasik takip yaklaşımlarından farklılaşmaktadır. Bu hastalar daha yakından izlenmekte, denetimler sıklaştırılmakta ve gerekirse daha güçlü ya da farklı tedavi seçenekleri devreye sokulmaktadır. Gaye, mümkün bir nüksü klinik olarak ortaya çıkmadan yakalamak ve hastayı yine tam şifaya ulaştırmaktır.

Günümüz onkolojisi artık sadece organ seviyesinde değil, gen ve molekül seviyesinde ilerlemektedir. Hangi hastanın daha yüksek risk taşıdığı, hangi tedaviden daha fazla yarar göreceği giderek daha net biçimde ortaya konabilmektedir. Bu yaklaşım, gereksiz tedavilerin önüne geçerken yanlışsız hastaya hakikat vakitte yanlışsız tedavinin verilmesini sağlamaktadır.

Nüksü engellemek çok önemli 

Kanser tedavisinde muvaffakiyet artık sadece tümörü ortadan kaldırmakla hudutlu değildir. Asıl muvaffakiyet, hastalığın geri dönmesini engellemekte yatmaktadır. MRD testleri, bu maksada giden yolda tabiplerin elini güçlendiren, hastalara ise umut veren değerli bir gelişme olarak öne çıkmaktadır. Moleküler seviyede yapılan bu değerlendirmeler sayesinde kanserle gayrette daha şuurlu, daha güçlü ve daha erken adımlar atılabilmektedir.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı